Ұмытылып бара жатқан, бірақ бүгінгі қоғам үшін аса маңызды дәстүр - Асар

Балауса ЖАҚСЫБАЙ

Қазақ халқының сан ғасырлық тарихында қалыптасқан салт-дәстүрлер ұлттың рухани тірегі, адамгершілік қағидаларының негізі болып саналады. Әрбір дәстүрдің астарында халықтың дүниетанымы, өмірлік тәжірибесі мен тәрбиелік мәні жатыр. Осындай асыл мұралардың бірі – асар дәстүрі. Бүгінде бұл дәстүр бұрынғыдай кең көлемде қолданылмағанымен, оның қоғам үшін маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Асар – адамдардың бір-біріне ешқандай пайда көздемей қол ұшын созуы, қиындықты бірге еңсеруі және қоғамдағы бірлікті нығайтатын ерекше құндылық, деп хабарлайды KazFace.kz

Асар – қазақ қоғамындағы өзара көмек пен ынтымақтың ең жарқын үлгілерінің бірі. Ертеде бір отбасының күші жетпейтін үлкен жұмыстарды ауыл болып бірігіп атқарған. Үй салу, мал қорасын тұрғызу, егін ору, шөп шабу, құдық қазу, су тасқыны немесе өрттен зардап шеккен отбасыларға көмек көрсету сияқты істердің барлығы асар арқылы жүзеге асқан. Асарға келген адамдар еңбегі үшін ақы талап етпеген. Өйткені олардың басты мақсаты – пайда табу емес, мұқтаж жанға демеу болу еді. Қазақ халқы «Бірлік бар жерде тірлік бар», «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» деген нақылдарды бекер айтпаған.

Асардың тәрбиелік мәні де ерекше. Бұл дәстүр адамдарды мейірімділікке, жанашырлыққа, жауапкершілікке және еңбексүйгіштікке тәрбиелейді. Әсіресе жастар үлкендердің жанында жүріп, көпшілікке қызмет етудің, қолдау көрсетудің және бірлікпен еңбек етудің үлгісін көрген. Осылайша асар тек шаруашылық жұмысты атқарудың тәсілі емес, ұрпақ тәрбиесінің маңызды құралы болған.

Қазіргі қоғамда урбанизацияның күшеюі, адамдардың қарбалас өмір салты және жеке мүдденің алдыңғы орынға шығуы салдарынан асар дәстүрі сирек кездесетін болды. Соған қарамастан оның мазмұны жаңа сипатқа ие болып келеді. Бүгінде еріктілер қозғалысы, қоғамдық бастамалар, қайырымдылық қорлары мен әлеуметтік жобалар – асар дәстүрінің заманауи көрінісі. Қиын жағдайға тап болған азаматтарға көмек көрсету, табиғи апат кезінде ел болып жұмылу немесе әлеуметтік аз қамтылған отбасыларды қолдау – мұның барлығы халқымыздың асар рухының сақталғанын көрсетеді.

Алайда соңғы жылдары қоғамда қайырымдылыққа деген сенімге нұқсан келтіретін жағдайлар көбейді. Әлеуметтік желілерде жалған ақша жинау, алаяқтық әрекеттер мен ойдан шығарылған қайырымдылық науқандары жиі кездеседі. Соның салдарынан көптеген адамдар көмек сұраған жанға күмәнмен қарайтын болды. Кейбіреулер «Бұл шынымен мұқтаж адам ба, әлде алаяқ па?» деген оймен қолдау көрсетуден бас тартады.

Дегенмен, мұндай жағдайлар асардың немесе жақсылық жасаудың құндылығын жоққа шығармайды. Алаяқтардың әрекеті адамдардың мейірімін пайдалану болса, бұл мейірімділіктің өзінен бас тартуға себеп болмауы тиіс. Бірнеше адамның теріс әрекеті ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық құндылықтың беделіне көлеңке түсірмеуі керек. Керісінше, бүгінгі қоғамда қайырымдылықты жауапкершілікпен ұйымдастырып, ақпараттың шынайылығын тексеріп, сенімді қорлар мен ресми ұйымдар арқылы көмек көрсету мәдениетін қалыптастыру маңызды.

Жақсылық жасауды тоқтату – асар дәстүрінің рухын жоғалтумен тең. Егер адамдар бір-біріне сенуден, қолдау көрсетуден бас тартса, қоғамдағы бірлік пен жанашырлық әлсірейді. Сондықтан мәселе қайырымдылық жасауда емес, оны дұрыс әрі ашық ұйымдастыруда жатыр. Саналы азамат көмек көрсетпес бұрын ақпараттың растығына көз жеткізіп, содан кейін ғана қолдау білдіре алады. Бұл әрі сақтықты, әрі адамгершілікті қатар ұстанудың көрінісі.

Асар дәстүрін жаңғырту – ұлттық бірегейлікті сақтаудың маңызды жолдарының бірі. Мектептерде, жоғары оқу орындарында және еңбек ұжымдарында қоғамдық жұмыстарды, экологиялық акцияларды немесе мұқтаж жандарға көмек көрсетуді асар үлгісінде ұйымдастыру жастардың бойында жауапкершілік, отансүйгіштік және жанашырлық қасиеттерін қалыптастырады. Сонымен бірге, цифрлық дәуірде әлеуметтік желілерді тек ақпарат тарату құралы емес, шынайы жақсылыққа үндейтін алаң ретінде пайдалану қажет.

Қорыта айтқанда, асар – өткеннің ескірген дәстүрі емес, бүгінгі қоғамға ауадай қажет өмірлік ұстаным. Ол адамдарды жақындастырады, қиындықты бірге еңсеруге үйретеді және ұлттық бірлікті нығайтады. Әлеуметтік желідегі алаяқтардың көбеюі адамдардың сақ болуына себеп болуы мүмкін, бірақ ол мейірімділік пен жанашырлықтан бас тартуға негіз бола алмайды. Асар – қазақ халқының болмысын айқындайтын рухани құндылық. Сондықтан оны заман талабына сай жаңғыртып, келер ұрпақтың бойына сіңіру – баршамыздың ортақ міндетіміз.