Ұлы ойшыл Әл‑Фарабиге - 1155 жыл

2025 жыл – біз үшін маңызды кезең. Биыл әлемдік деңгейдегі философ, энциклопедист, шығыстың дара ойшылы Әбу Насыр әл-Фарабидің туғанына 1155 жыл толады. Осы елеулі датаға орай KazFace.kz ғұлама туралы қысқаша шолу дайындады.

Әл‑Фараби шамамен 870 жылы қазіргі Қазақстан жеріндегі Фараб (қазіргі Отырар ауданы, Түркістан облысы) қаласында дүниеге келген. 

Оның толық аты — Әбу‑Насыр Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Тархан ибн Узлағ әл‑Фараби ат‑Түркі. «Тархан» сөзі — оның тегі мен мәртебесін білдірген атақ, ол оның шығу-тегі туралы ақпарат береді.

Жастайынан білімге қызығушылық танытқан ол, кейіннен Бағдат, Бухара, Самарқанд, Дамаск, Алеппо сияқты сол кездегі ғылым мен мәдениет орталықтарында білімін жетілдірді.

Әл‑Фараби өмірінің соңғы жылдарын Дамаск қаласында өткізіп, шамамен 950 жылы дүние салған. 

Әл‑Фараби — дәстүрлі ғылымдар мен философия саласында сан алуан бағытты зерттеген энциклопедист. Оның қызығушылығы логикадан бастап музыкаға, этикадан бастап саясатқа дейінгі салаларды қамтыған.

Ол антикалық философиялық мұраны — әсіресе Аристотель мен Платон идеяларын — араб және шығыс әлеміне енгізіп, ислам мәдениетінде философия мен ғылым дамуына жол ашқан. 

«Әл‑Фараби» атағы оның ғұлама екенін, ал «Екінші Ұстаз» деген лақап аты — Аристотельден кейінгі ықпалды ойшыл екендігін көрсетеді.

Оның еңбек қалдырған салалары — логика, метафизика, этика, музыка теориясы, саясат философиясы, психология және білім теориясы.

Мірёбаналық трактаттар мен ғылыми еңбектерінің саны әр түрліше айтылады: 160‑тан 200‑ге дейін. Бірақ белгілі қолжазбалар — шамамен 70‑ке жуық. 

Әл‑Фараби — шығыс философиясының іргетасын қалаған үлкен ойшыл. Оның ғылыми, мәдени және философиялық мұрасы — орта ғасырдан бері ислам әлеміне ғана емес, бүкіл әлемге әсер еткен.

Оның ілімдері — логика, этика, саясат теориясы және музыка саласында — бүгін де зерттеліп, гуманитарлық және ақыл‑ой саласында маңызын жойған жоқ.

Ал 1155 жылдық мерейтой — жұртқа, әсіресе жастар мен студенттерге, Ұлы даланың асыл мұрагері кім екенін еске салатын сәт.